کمردرد هنگام جابه‌جایی بیمار؛ چطور فشار روی بدن مراقب را کمتر کنیم؟
کمردرد مراقب همیشه از یک بلند کردن اشتباه شروع نمی‌شود. گاهی مشکل از ده‌ها حرکت کوچک در طول روز شکل می‌گیرد: بالا کشیدن بیمار در تخت، نگه داشتن او هنگام پوشیدن لباس، کمک برای بلند شدن از توالت، چرخاندن بدن بیمار، انتقال از تخت به ویلچر و دوباره برگرداندن او به تخت.
به همین دلیل، اگر مراقبت از یک بیمار یا سالمند هر روز با درد کمر، کشیدگی شانه یا خستگی شدید همراه است، اولین سؤال نباید این باشد که «چطور بیمار را درست بلند کنم؟» سؤال مهم‌تر این است که کدام بخش از کار باعث می‌شود مجبور شوم وزن بیمار را با بدن خودم تحمل کنم و آیا می‌توان این فشار را حذف کرد؟
تحقیقات سال‌های اخیر نیز نشان داده‌اند که آموزش تکنیک‌های صحیح جابه‌جایی به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که آسیب‌های اسکلتی‌عضلانی کاهش پیدا کنند. در بسیاری از موقعیت‌ها، کم کردن یا حذف بار فیزیکی واردشده به مراقب اهمیت بیشتری دارد.
وقتی بیمار تقریباً هیچ کمکی به انتقال نمی‌کند؛ بالابر بیمار
اگر بیمار نمی‌تواند روی پاهایش بایستد، وزنش را تحمل کند یا انتقال را به شکل قابل اعتماد انجام دهد، تلاش برای پیدا کردن یک «روش بهتر برای بلند کردن با دست» معمولاً راه‌حل اصلی نیست.
در چنین شرایطی باید تا جای ممکن کاری کرد که وزن بیمار به‌جای کمر و دست‌های مراقب، توسط یک وسیله مکانیکی تحمل شود.
اینجاست که بالابر بیمار اهمیت پیدا می‌کند. بیمار داخل اسلینگ یا جلیقه مخصوص قرار می‌گیرد و دستگاه، بخش اصلی وزن بدن او را بلند می‌کند. در نتیجه مراقب بیشتر وظیفه هدایت حرکت و کنترل وضعیت بیمار را بر عهده دارد و مجبور نیست تمام وزن فرد را با بدن خود نگه دارد.
مرور مطالعات بیومکانیکی درباره تجهیزات جابه‌جایی بیمار نیز نشان داده است که بالابرهای زمینی و سقفی می‌توانند بار فیزیکی واردشده به مراقبان را در انتقال بیمار کاهش دهند.
از بالابر بیمار، بسته به مدل دستگاه و وضعیت فرد، می‌توان برای انتقال‌هایی مانند تخت به ویلچر و برعکس استفاده کرد. برای خانواده‌ای که این انتقال را چند مرتبه در روز انجام می‌دهد، حذف بلند کردن دستی می‌تواند تفاوت قابل توجهی در میزان فشار واردشده به مراقب ایجاد کند.
البته هر بالابری برای هر بیماری مناسب نیست. وزن و قد بیمار، میزان کنترل سر و تنه، توان حرکتی، فضای کنار تخت، عرض مسیر حرکت و نوع انتقال‌های روزانه باید در انتخاب دستگاه و اسلینگ در نظر گرفته شوند.
وقتی بیمار می‌تواند بایستد، اما ممکن است ناگهان تعادلش را از دست بدهد
وضعیت بعدی مربوط به بیماری است که هنوز مقداری توان ایستادن دارد، اما نمی‌توان کاملاً به تعادل او اعتماد کرد.
یکی از خطرناک‌ترین لحظات برای کمر مراقب زمانی است که بیمار وسط انتقال ناگهان زانوهایش را خم می‌کند یا تعادلش را از دست می‌دهد. مراقب نیز معمولاً به‌صورت غریزی تلاش می‌کند جلوی افتادن او را بگیرد و ممکن است در یک لحظه بخش زیادی از وزن بیمار روی دست، شانه و کمرش قرار بگیرد.
در چنین شرایطی، بسته به توان بیمار، وسایل کمک به ایستادن، دستگیره‌ها یا کمربندهای مخصوص انتقال می‌توانند به هدایت حرکت کمک کنند.
اما باید تفاوت بین «کمک به انتقال» و «بلند کردن بیمار» را جدی گرفت. کمربند انتقال برای بیماری طراحی نشده است که اصلاً توان تحمل وزن روی پاهایش را ندارد. اگر بیمار کاملاً وابسته باشد، کشیدن او با کمربند همچنان فشار قابل توجهی به مراقب وارد می‌کند.
وقتی بیمار می‌تواند بنشیند، اما انتقال از تخت به ویلچر دشوار است
برخی بیماران نمی‌توانند به‌خوبی بایستند، اما کنترل تنه مناسبی دارند و می‌توانند روی لبه تخت بیمارستانی بنشینند و در انتقال مشارکت کنند.
در چنین شرایطی همیشه لازم نیست بدن بیمار کاملاً از سطح بلند شود. برای بعضی افراد می‌توان از تخته انتقال یا Transfer Board استفاده کرد.
تخته انتقال مانند یک پل میان دو سطح، مثلاً تخت و ویلچر، قرار می‌گیرد و به بیمار کمک می‌کند با جابه‌جایی تدریجی روی سطح به محل جدید منتقل شود. در نتیجه نیازی نیست مراقب برای انتقال، تمام بدن بیمار را از زمین بلند کند.
بررسی‌های بیومکانیکی نشان داده‌اند که برخی وسایل انتقال جانبی می‌توانند نیروی موردنیاز مراقب در جابه‌جایی بیمار را کاهش دهند.
با این حال، این روش برای همه مناسب نیست. بیمار باید توان نشستن و کنترل کافی روی تنه داشته باشد و بتواند تا حدی در حرکت مشارکت کند. برای فردی که تعادل نشسته بسیار ضعیفی دارد، ممکن است روش دیگری ایمن‌تر باشد.
وقتی مشکل اصلی بالا کشیدن بیمار در تخت است
گاهی سخت‌ترین انتقال اصلاً از تخت به ویلچر حمام نیست. بیمار در طول روز مرتب روی تشک به سمت پایین سر می‌خورد و مراقب مجبور می‌شود چند بار او را به سمت بالای تخت بکشد.
در این حرکت، فقط وزن بیمار مطرح نیست. اصطکاک بین لباس، بدن و تشک باعث می‌شود نیروی بیشتری برای حرکت دادن او لازم باشد.
اینجا وسایل کاهش اصطکاک مانند Slide Sheet یا ملحفه لغزنده می‌توانند مفید باشند. به‌جای اینکه مراقب با زور بیشتری بیمار را روی تشک بکشد، این وسایل حرکت بدن روی سطح را آسان‌تر می‌کنند.
در مطالعاتی که روی جابه‌جایی بیمار در تخت انجام شده نیز استفاده از اسلایدشیت با کاهش برخی شاخص‌های فشار عضلانی در مراقب همراه بوده است.
بنابراین اگر بخش اصلی درد کمر بعد از بالا کشیدن یا چرخاندن بیمار در تخت ایجاد می‌شود، بهتر است روی کاهش اصطکاک تمرکز شود، نه اینکه فقط روش کشیدن با دست تغییر کند.
وقتی خود محیط باعث ایجاد فشار می‌شود
گاهی هیچ‌کدام از وسایل یا تکنیک‌ها مشکل اصلی نیستند؛ چیدمان اتاق کار را سخت کرده است.
ممکن است تخت بیش از حد پایین باشد، ویلچر از تخت فاصله زیادی داشته باشد، کنار تخت فضای کافی برای قرار گرفتن مراقب وجود نداشته باشد یا فرش و وسایل اضافه مسیر حرکت تجهیزات را محدود کرده باشند.
در چنین شرایطی مراقب ناچار می‌شود بدنش را خم کند، در وضعیت نامناسب بچرخد یا بیمار را مسافت بیشتری نگه دارد.
بهتر است مسیرهای پرتکرار مراقبت یک بار دقیق بررسی شوند: تخت به ویلچر، ویلچر به سرویس بهداشتی، صندلی به تخت و تغییر وضعیت بیمار داخل تخت.
هر جایی که مجبور می‌شوید هم‌زمان خم شوید، بدن را بچرخانید و وزن بیمار را نگه دارید، احتمالاً یک نقطه پرخطر در محیط وجود دارد که ارزش اصلاح کردن دارد.
حتی جابه‌جایی دستی سبک هم باید برنامه‌ریزی شود
گاهی بیمار توان حرکتی خوبی دارد و انتقال بدون تجهیزات خاص انجام می‌شود. در این حالت هم بهتر است قبل از شروع، مقصد آماده باشد.
برای مثال، ویلچر باید نزدیک تخت قرار بگیرد، مسیر حرکت خالی باشد و مراقب از قبل بداند بیمار قرار است در چه جهتی حرکت کند. یکی از بدترین شرایط این است که مراقب وزن بیمار را گرفته باشد و تازه در همان لحظه بخواهد ویلچر را جابه‌جا کند یا جای پا پیدا کند.
همچنین هنگام تغییر جهت بهتر است به‌جای ثابت ماندن پاها و چرخاندن شدید کمر، پاها همراه بدن حرکت کنند.
این نکات می‌توانند فشار اضافی را کمتر کنند، اما نباید به این تصور منجر شوند که با اجرای یک تکنیک خاص، بلند کردن دستی یک بیمار کاملاً وابسته به کاری کم‌خطر تبدیل می‌شود.
هرچه توان بیمار کمتر است، تجهیزات باید سهم بیشتری از کار را انجام دهند
انتخاب روش انتقال بهتر است از میزان توانایی بیمار شروع شود، نه از وسیله‌ای که اتفاقاً در خانه وجود دارد.
اگر بیمار تقریباً هیچ مشارکتی در انتقال ندارد، یک بالابر بیمار می‌تواند بخش اصلی نیروی بلند کردن را بر عهده بگیرد. (آموزش استفاده از بالابر بیمار) اگر بیمار قادر به تحمل بخشی از وزن است، تجهیزات کمک به ایستادن ممکن است مناسب باشند. اگر توان نشستن خوبی دارد اما نمی‌تواند بایستد، وسایل انتقال جانبی می‌توانند در برخی شرایط کمک‌کننده باشند. برای تغییر وضعیت داخل تخت نیز وسایل کاهش اصطکاک کاربرد بیشتری دارند.
در واقع هدف مراقبت ایمن این نیست که مراقب یاد بگیرد وزن بیشتری را تحمل کند. هدف این است که هر جا امکان دارد، مقدار وزنی که مستقیماً توسط بدن مراقب تحمل می‌شود کمتر شود.
اگر بعد از جابه‌جایی بیمار مرتب با درد کمر، شانه یا زانو روبه‌رو می‌شوید، این درد را بخشی اجتناب‌ناپذیر از مراقبت در نظر نگیرید. گاهی تغییر ابزار، روش انتقال یا حتی چیدمان اتاق می‌تواند فشار روزانه را به شکل محسوسی کم کند.
مجموعه رونیا طب تولیدکننده محصولات توانبخشی و انواع بالابر بیمار و صندلی بالابر بیمار است. اگر برای جابه‌جایی بیمار یا سالمند در منزل با مشکل روبه‌رو هستید یا نمی‌دانید چه نوع بالابر و وسیله انتقالی برای وضعیت بیمار مناسب‌تر است، می‌توانید با کارشناسان رونیا طب تماس بگیرید و از مشاوره رایگان برای انتخاب راهکار مناسب استفاده کنید.
